|
Ef skolun nægir ekki til að losa drepleifar eða aðrar leifar úr sárum er nauðsynlegt að hreinsa þær burt (Fowler o.fl., 1999) með öðrum aðferðum. Brottnám á lífvana vef (debridement) er ferli þar sem drepvefur (slough), drep (necrosis) eða mengaður vefur (contaminated tissue) er fjarlægður þar til heilbrigður holdgunarvefur verður sýnilegur (Vowden og Vowden, 1999). Nauðsynlegt er að fjarlægja lífvana vef úr sárum til að koma í veg fyrir bakteríumengun, minnka niðurbrot (degradation) á heilbrigðum vef og stuðla að uppbyggingu á heilbrigðum holdgunarvef (Flanagan og Romanelli, 2005). Við brottnám á vef geta gamlar frumur (senescent cells) frá sárbeðnum, frumur frá sárbörmum sem ekki færa sig yfir þekjuna og bakteríur, bæði lausar og þær sem eru undir líffilmu, fylgt með (Zacur og Kirsner, 2002). Þannig getur brottnám á lífvana vef minnkað baktaríubyrði í sárinu og komið í veg fyrir sýkingu eða unnið á henni (Flanagan og Romanelli, 2005). Drepvefur getur einnig komið í veg fyrir að hægt sé að meta sárið að fullu og því er nauðsynlegt að fjarlægja hann (Vowden og Vowden, 1999) áður en mat fer fram á raunverulegri stærð og gerð sársins (Flanagan og Romanelli, 2005). Það kemur fyrir að sár virðast stærri eftir slíka aðgerð en þrátt fyrir það verður að fjarlægja lífvana vef til að sár geti gróið (Bolton og van Rijswijk, 1991). Það eru til margar mismunandi aðferðir til að fjarlægja lífvana vef úr sárum. Þeim er skipt í eftirfarandi fimm flokka eða hreinsun með: Ensímum (enzymatic debridement), skurðáhöldum (sharp debridement), afli (mechanical debridement) eða flugnalirfum (biosurgical debridement), og að lokum er hægt að styðja við aðferð líkamans til að hreinsa sjálfur burt lífvana vef með sjáfsleysingu (autolytic debridement). Sumar þessar aðferðir eru sértækar (selective) og eyða aðeins lífvana vef meðan aðrar eru ósértækar (non-selective) og geta skemmt heilbrigðan vef í sárinu við brottnám á lífvana vef. Allar aðferðir hafa sína kosti og galla og það verður að meta hvaða aðferð þykir æskilegust hverju sinni (Vowden og Vowden, 1999). Hér verður reynt að nálgast efnið út frá þeim lausnum, efnum og umbúðum sem eru notuð til að fjarlægja lífvana vef en ekki út frá aðferðum sem notaðar eru. Þó er óhjákvæmilegt að minnast á einstaka aðferð sem skiptir máli fyrir eftirfarandi umfjöllun. Áður en hægt er að velja ákjósanlega lausn, efni eða umbúðir til að hreinsa lífvana vef úr sárum þarf að huga að því hvar sárið er staðsett á líkamanum, stærð þess, almennu ástandi sjúklings, rakastigi kringum sárið (periwound moisture levels), verkjameðferð og hvaða vefjalög koma við sögu í sárbeðnum (Flanagan og Romanelli, 2005).
|