|
Það eru til nokkrar skilgreiningar á sótthreinsandi efnum en Scanton og Stubbs (2002) segja að sótthreinsandi efni séu hreinsiefni (cleansing agents) sem hafa áhrif á frumuprótein. Samkvæmt Myers (2004) er sótthreinsandi efni (antiseptic agent) sýkladrepandi (antimicrobial) lausn sem kemur í veg fyrir sýkingu með því að drepa örverur. Hægt er að skipta sýkladrepandi efnum í tvo hópa eftir virkni þeirra. Í öðrum hópnum eru lausnir sem eru notaðar til að hreinsa og skola sár og komast stutt í snertingu við sárbeðinn. Í hinum síðari eru efni sem eiga helst að liggja í nokkurn tíma á sárinu, helst á milli hverra umbúðaskipta. Síðarnefnda flokknum tilheyra til dæmis umbúðir sem hafa verið gegndreyptar (impregnated) með sýkladrepandi efnum, krem og smyrsli. Nokkur efni, eins og joð, klórhexidín, vetnisperoxíð og benzoyl peroxide, tilheyra báðum flokkunum þar sem þau eru til sem lausnir, krem, púðurúði (powder spray), gel og sum hafa verið sett í umbúðir (O'Meara o.fl., 2000). Hér fyrir neðan verður farið sér yfir þessi efni hvert fyrir sig og áhrif þeirra á sárgræðslu. Sótthreinsandi efni eru til í mörgum gerðum: Sápum, lausnum, smyrslum, kremum og í umbúðum en aukið ónæmi baktería fyrir sýklalyfjum hefur gert það að verkum að áhugi á notkun sýkladrepandi lausna í sár hefur aukist (Scanton og Stubbs, 2002). Sýkladrepandi lausnir drepa bakteríur með því að hafa áhrif á prótein en vegna þess að þær eru ekki sérhæfðar hafa þær jafnt áhrif á prótein frumna og baktería (Scanton og Stubbs, 2002). Staðbundin meðferð með sýkladrepandi lausnum getur því verið eins og tvíeggjað sverð. Um leið og þær minnka bakteríubyrði í sárum geta þær skaðað starfsemi ýmissa frumna sem eru nauðsynlegar fyrir sárgræðslu (Stotts, 2007). Þannig geta sýkladrepandi lausnir raskað viðkvæmu hreinsunarferli líkamans (Morison o.fl., 1997) sem farið er í annarsstaðar. Myers (2004) gengur svo langt að segja að sýkladrepandi lausnir séu eitur fyrir trefjakímfrumur, hyrnisfrumur og daufkyrninga. Það flækir túlkun á niðurstöðum flestra rannsókna á áhrifum sýkladrepandi lausna á sárgræðlu að þær eru margar hverjar gerðar í tilraunaglasi (in vitro) eða á dýrum. Close-Tweedie (2001) bendir á að erfitt sé að yfirfæra niðurstöður slíkra rannsókna á klínskar aðstæður þar sem rannsóknir sem gerðar eru í tilraunaglasi skoða fyrst og fremst einangraðar frumur sem eru ekki í tengslum við utanfrumuefni eða æðakerfi. Close-Tweedie bendir einnig á að græðsluferli flestra dýra eru ólík því sem gerist hjá mönnum og því ekki hægt að yfirfæra niðurstöður þess konar rannsókna beint yfir á menn. Bestu gögnin eru þau sem fást með rannsóknum á mönnum (Close-Tweedie, 2001), en sem fyrr segir er oft lítið um slík gögn. Vegna þess hve upplýsingar og niðurstöður rannsókna um notkun á sýkladrepandi lausnum á sár eru oft misvísandi leita þeir sem koma að sárgræðslu oft álits sérfræðinga til að fá ráð (Scanton og Stubbs, 2002) en meðal þeirra ríkja mjög skiptar skoðanir. Sumum finnst að sýkladrepandi lausnir eigi aldrei að nota, meðan öðrum finnst réttlætanlegt að nota þær í ákveðnum tilfellum (Stotts, 2007). Þeir sem styðja notkun á sýkladrepandi lausnum segja að þær eigi aðeins að nota þegar þörf krefur en aldrei sem hluti af venjubundinni sárameðferð (Stotts, 2007). O’Meara, Cullum, Majid og Sheldon (2002) fóru kerfisbundið í gegnum 18 rafræna gagnagrunna, viðeigandi tímarit og ráðstefnurit auk þess sem þau ráðfærðu sig við hóp sérfræðinga (expert panel) til að skoða hvaða hlutverki sýkladrepandi lausnir gegna í meðferð langvinnra sára. Helstu niðurstöður úr því yfirliti voru að ekki séu til gögn sem styðja notkun sýkladrepandi lausna fyrir sárgræðslu langvinnra sára. Þrátt fyrir einhver inngrip sem lofuðu góðu lagði hópurinn áherslu á að ítarlegri og meiri rannsóknir þurfi, þar sem flestar rannsóknirnar voru með fáa í úrtaki og aðferðafræðin gölluð. Einstaka lausnir virtust hjálpa en þörf er á frekari rannsóknum til að staðfesta virkni. Hér til hliðar er farið yfir nokkrar sýkladrepandi lausnir og efni sem notuð hafa verið hérlendis til sárahreinsunar.
|