Tilkynningar

Auglýsing

Auglýsi eftir áhugasömu fólki  til að skrifa efni til að birta á síðunni!! 

Read more...
 
Heim arrow Sárahreinsun arrow Umbúðir
Umbúðir PDF Print E-mail
Written by Gudny   
Sunday, 14 October 2007

Flestar umbúðir sem notaðar eru til að fjarlægja lífvana vef gera slíkt með svokallaðri sjálfsleysingu (autolytic debridement). Þá er raka haldið að sárbeðnum með rakaheldnum umbúðum (Fowler o.fl., 1999) til að ensím úr sárbeðnum geti náð að mýkja hart drep og breyta því í vökva (liquify) (Vowden og Vowden, 1999). Lokaðar (occlusive) umbúðir loka alveg á uppgufun úr sári og skapa mjög rakt umhverfi en þær geta aftur á móti valdið vessagrotnun (maceration) í húðinni kringum sárið (Bradley o.fl., 2006). Hálflokaðar (semioclusive) umbúðir leyfa samband milli drepvefs og ensíma úr sárbeðnum (Zacur og Kirsner, 2002) og geta flýtt fyrir sjálfsleysingu um leið og þær viðhalda röku sáraumhverfi, taka á móti umframvessa úr sárinu (Enoch og Harding, 2003) og vernda sárið frá mengun úr umhverfinu (Hutchinson og McGuckin, 1990). Helstu umbúðir sem notaðar eru í þessum tilgangi eru hlaupkenndar umbúðir og gel (hydrogel), rakasæknar kökur (hydrocolloids), þörungagrisjur, svampar (foam) og filmur (Vowden og Vowden, 1999). Þær veita allar góða einangrun sem kemur í veg fyrir mikið hitatap í sárbeðnum en lækkað hitastig er talið hefta vöxt trefjakímfrumna (Bradley o.fl., 2006) auk þess sem það getur heft frumuskiptingar hvítra blóðkorna Enoch og Harding, 2003).

            Fyrir sár sem lítið eða ekkert vessar úr þarf að velja umbúðir sem viðhalda eða auka  raka í sárinu. Hlaupkennd efni, rakasæknar kökur og gegnsæjar umbúðir sem loða við heila húð (transparent adhesive dressings) eru algengustu umbúðirnar sem notaðar eru í þeim tilgangi (Doughty, 2005). Hlaupkennd efni eru til bæði í umbúðum og geltúpum (Flett, Russel, og Stringfellow, 2002). Umbúðirnar innihalda sterkjufjölliður (starch polymer) og allt að 80% vatn. Þær geta bæði tekið í sig vessa og gefið raka (rehydrate) til sársins, allt eftir samsetningu umbúðanna og því hvort sárið sé vessandi eða þurrt með drepvef (Vermeulen, Ubbink, Goossens, de Vos, og Legemate, 2005). Lítil hætta er á að hlaupkennd efni eða umbúðir valdi næmi (sensitivity) (Flett o.fl., 2002). Rakasæknar kökur henta vel til að fjarlægja drepvef (desloughing) og fyrir sár sem eru með litla til meðalmikla vessamyndun (Flett o.fl., 2002). Þegar umbúðirnar komast í snertingu við vessa úr sári verða þær vökvakenndar (liquefied) og geta þannig skapað rakt sáraumhverfi til að sárið geti gróið (Vermeulen o.fl., 2005).

            Þörungagrisjur eru sérlega rakadrægar umbúðir og henta vel á sár sem vessa mikið (Flett o.fl., 2002). Þær tilheyra hópi með ofangreindum hlaupkenndum efnum en umbúðirnar eru búnar til úr þangi (seaweed) og þegar víxlverkun (interaction) verður milli kalkjóna í umbúðunum og natríumjóna úr sárinu mynda þær gel (Vermeulen o.fl., 2005). Gelið sem myndast skapar ákjósanlega rakt umhverfi fyrir sárgræðslu þar sem gelið gerir umbúðirnar áhrifaríkar í að hreinsa burt drepvef og hvetur til myndunar á holdgunarvef (Flett o.fl., 2002). Það loftar um þær auk þess sem þær hindra mengunn úr umhverfinu (Vermeulen o.fl., 2005). Þær þykja þó ekki henta til meðferðar á þurrum sárum eða hörðu drepi (Flett o.fl., 2002).

            Svampumbúðir (foam dressings) henta vel til að aðstoða sár við sjálfsleysingu þar sem þær viðhalda röku sáraumhverfi við sárbeðinn. Þær á aðallega að nota á sár sem vessa mikið en ekki á sár sem eru þurr, með hrúðri (scab) eða hörðu drepi (Flett o.fl., 2002).

            Vermulen, Ubbink, Goossens, de Vos og Legemate (2003) gerðu samantekt úr Cochrane-gagnagrunninum á samanburðarrannsóknum um umbúðir og efni sem notuð voru á yfirborð skurðsára sem leyft var að gróa með síðgræðslu. Ekki fannst marktækur munur á sárgræðslu hvort sem notaðar voru grisjur, svampar eða þörungagrisjur á skurðsárin. Grisjur voru þó tengdar við meiri sársauka og óánægju sjúklinga en aðrar umbúðir auk þess sem meiri tími hjá hjúkrunarfræðingum fór í umbúðaskiptingar þegar grisjur voru settar í sárin. Grisjur draga í sig lítinn vessa, umbúðaskipti eru tíðari og þær orsaka kælingu á sárbeðnum (Doughty, 2005). Í grein Hutchinson og McGuckin (1990) kemur einnig fram að skráð sýkingartíðni er rúmlega tvöfalt meiri þegar grisjur hafa verið notaðar á sár miðað við lokaðar (occlusive) umbúðir. Bradley o.fl. (1999) gerðu úttekt á umbúðum og efnum sem eru notuð á yfirborð langvinnra sára. Aðaláhersla var lögð á samanburðarrannsóknir þar sem slembiskipt var í hópa (randomized controlled trials). Samantektin var mjög umfangsmikil og tók til flestallra gerða langvinnra sára. Aðalniðurstaða þeirra var að of lítið sé til af gögnum til að hægt sé að styðja notkun á ákveðnum umbúðum og efnum (topical agent) framyfir aðrar. Þeir komust þó að því að svokölluð þornunaraðferð (wet-to-dry method) og saltvatnsblautar grisjur henta ekki til meðferðar á langvinnum sárum en rakasæknar kökur komu vel út í samanburði við grisjur. Þornunaraðferð, sem hefur verið notuð til að fjarlægja lífvana vef úr sárum flokkast undir brottnám á lífvana vef með afli. Þá eru grisjur eða aðrar umbúðir settar blautar á sár með lífvana vef og látnar vera í sárinu þar til þær þorna. Þegar þær hafa þornað eru umbúðirnar fjarlægðar og drepvefurinn sem festist í umbúðunum fylgir með þeim þegar þeim er kippt af með afli (mechanical debridement). Þar sem ekki er gerður greinamunur á heilbrigðum vef og drepvef getur þetta skaðað heilbrigðan holdgunarvef og valdið miklum sársauka (Vowden og Vowden, 1999).

Síðast uppfært ( Friday, 11 July 2008 )
 
© 2010 saramedferd.org